Jest taki literacki stan, w kt\u00f3rym przebywam pasjami. To dardyzm<\/em>. Kto czyta\u0142 cho\u0107 jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Stefana Dardy, zapewne wie, o czym my\u015bl\u0119. Kto nie czyta\u0142, niech przeczyta, bo wiele traci. Darda wci\u0105ga czytelnika w \u015bwiat bohater\u00f3w i nie pozwala z niego tak do ko\u0144ca wyj\u015b\u0107, nawet po sko\u0144czonej lekturze. Na co mo\u017cna liczy\u0107 si\u0119gaj\u0105c po t\u0119 proz\u0119? Przede wszystkim na uniwersalizm przekazu, wra\u017cliwo\u015b\u0107 wystawion\u0105 na wysok\u0105 pr\u00f3b\u0119 i codzienno\u015b\u0107, kt\u00f3ra bywa bardziej niebezpieczna ni\u017c ekstremalne wyczyny.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Stefanowi Dardzie zdecydowanie bli\u017cej do romantyk\u00f3w ni\u017c do tw\u00f3rc\u00f3w z nurtu szkie\u0142ka i oka. Rozterki bohatera wywo\u0142uj\u0105 u czytelnika ciarki, bo s\u0105 tak sugestywne, \u017ce nie spos\u00f3b nie wnikn\u0105\u0107 do jego \u015bwiata. Racjonalizm? Jest, i owszem! Tylko jak zapomnie\u0107 o tych wszystkich domniemaniach, wyrzutach sumienia, przemy\u015bleniach, analizach. Dardyzm<\/em> nie odkleja si\u0119 tak \u0142atwo. C\u00f3\u017c, trzeba go rozchodzi\u0107, a potem jeszcze d\u0142ugo zastanawia\u0107 si\u0119, czy naprawd\u0119 tak wiele mo\u017ce dzia\u0107 si\u0119 w zwyk\u0142ej codzienno\u015bci, gdy otworzymy na ni\u0105 szerzej oczy?<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Zbi\u00f3r opowiada\u0144 grozy \u201eOpowiem ci mroczn\u0105 histori\u0119\u201d to tajemnicza furtka, po kt\u00f3rej otwarciu ju\u017c nie ma odwrotu. Trzeba \u201ewzi\u0105\u0107 to na klat\u0119\u201d i ze zd\u0142awionym gard\u0142em czyta\u0107 kolejne ods\u0142ony mrocznych opowie\u015bci.\u00a0 Strzygi? Demony? Nocne mary? Tego si\u0119 spodziewacie? Ta druga strona \u017cycia zawsze wywo\u0142uje niepok\u00f3j, to jasne. Ale wiecie co? Nie zawsze to, co najstraszniejsze, wi\u0105\u017ce si\u0119 z za\u015bwiatami.\u00a0 Bywa te\u017c tak, \u017ce tu i teraz ludzie potrafi\u0105 zgotowa\u0107 sobie ca\u0142kiem mroczne historie. Czy tego chc\u0105? Niejednokrotnie nie, ale ci\u0105g zdarze\u0144, przypadki i \u015blepy los potrafi\u0105 nie\u017ale zagmatwa\u0107 \u017cycie. St\u0105d tak wiele r\u00f3\u017cnych historii, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 ciarki.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Dziewi\u0119\u0107 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych opowiada\u0144, a ka\u017cde z nich ma to co\u015b, co zastanawia. Bior\u0105c je pod recenzenck\u0105 lup\u0119, widz\u0119 ca\u0142y wachlarz rozterek, emocji, niewiadomych. \u201eOstatni telefon\u201d zaczyna si\u0119 tak niewinnie. Dziennikarz prowadzi sw\u0105 cykliczn\u0105 audycj\u0119 i wcale nie my\u015bli o telefonach od s\u0142uchaczy, bo s\u0142ysza\u0142 ju\u017c przecie\u017c niejedno. Poza tym, lada moment wyje\u017cd\u017ca na wakacje z ukochan\u0105, wi\u0119c tylko ta jedna audycja i chillout! Tymczasem zadzwoni\u0142a Anna. Taka zwyczajna Anna. Powiedzia\u0142a jednak takie s\u0142owa, \u017ce nic ju\u017c nie b\u0119dzie takie jak dot\u0105d. Andrzej wkroczy na drog\u0119 bez wyj\u015bcia, bo jak pom\u00f3c komu\u015b, gdy jest si\u0119 po drugiej stronie s\u0142uchawki? Depresja ostrzy pazur na ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, a wyrzuty sumienia nie daj\u0105 spokojnie zasn\u0105\u0107. Zreszt\u0105, co to za sen, skoro wci\u0105\u017c ma si\u0119 nocne koszmary? Wewn\u0119trzny g\u0142os podpowiada obranie dalszej drogi, ale czy b\u0119dzie w\u0142a\u015bciwa?<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201eDwie dychy na gwiazdk\u0119\u201d to opowiadanie z bezimiennym bohaterem, kt\u00f3ry przypadkowo spotyka dziewczyn\u0119 na dworcu kolejowym. Dziewczyna ma dla niego ofert\u0119: dwie dychy, kt\u00f3re mog\u0105 zmieni\u0107 wszystko. Tylko czym jest wszystko? Los stawia go przed pr\u00f3b\u0105 silnej woli. Ile mo\u017cna postawi\u0107 na jedn\u0105 kart\u0119? Uzale\u017cnienie od hazardu to nie tylko no\u015bne psychologiczne has\u0142o. To zwyczajne \u017cycie, kt\u00f3re jest tu\u017c obok nas. A mo\u017ce nie tylko obok? Otwarte zako\u0144czenie daje pole do popisu czytelniczej wyobra\u017ani.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Sp\u00f3jrz mi w oczy. Jak\u017ce cz\u0119sto tak m\u00f3wimy. Po przeczytaniu \u201eRetrowizji\u201d zastanowimy si\u0119 dwa razy. Tu spojrzenie w oczy ma inny wymiar. Ile chcemy ukry\u0107 przed \u015bwiatem? Miras i Ewa Markowska co\u015b o tym wiedz\u0105.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W takim razie mo\u017ce \u201eSp\u00f3jrz na to z drugiej strony\u201d? Czemu nie, przecie\u017c wszystko zale\u017cy od perspektywy. Natkniecie si\u0119 na ni\u0105 w wyrazistym wydaniu. Jaka jest natura psychopaty? Po co si\u0119 nad zastanawia\u0107? Psychopata, to psychopata! A jednak. Czy wiecie, \u017ce psychopat\u0119 mo\u017ce karmi\u0107 rutyn\u0105? To opowiadanie ma g\u0142\u0119boki wymiar psychologiczny i u\u015bwiadamia, \u017ce psychopata mo\u017ce by\u0107 zupe\u0142nie blisko, a pozory myl\u0105. Historia Magdy i Krzy\u015bka Za\u0142uskich to sygna\u0142 alarmowy dla ma\u0142\u017ce\u0144stw, kt\u00f3re zbyt rzadko rozmawiaj\u0105 o swoich rozterkach, bo \u017cyj\u0105 w rutynie codzienno\u015bci. Widz\u0105 tylko wady, zamiast zauwa\u017ca\u0107 zalety, a kto\u015b z boku pr\u00f3buje to wykorzysta\u0107. Druga strona nabiera tu innych znacze\u0144, a herbaciane r\u00f3\u017ce ju\u017c nigdy nie b\u0119d\u0105 oboj\u0119tne czytelnikom.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201eOpowiem ci mroczn\u0105 histori\u0119\u201d. Tytu\u0142owe opowiadanie zbioru. G\u0142\u00f3wnym bohaterem jest \u0141ukasz, dziennikarz miesi\u0119cznika \u201eTwoje Medium\u201d. A mo\u017ce jednak Adolf Krawczyk, mieszkaniec domu spokojnej staro\u015bci \u201eIrys\u201d w Rykowie G\u00f3rnym? To on przedstawia niebywa\u0142\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra przydarzy\u0142a mu si\u0119 przed laty.\u00a0 Mrok i tajemnica unosz\u0105 si\u0119 nad kolejnymi stronami. Ekspresja w przedstawianiu kolejnych scen wbija czytelnika w fotel. Posta\u0107 Zbyszka Matlaka nosi w sobie mn\u00f3stwo emocji, kt\u00f3re odbijaj\u0105 si\u0119 na wielu ludziach. To g\u0142os rozs\u0105dku, by zadba\u0107 o w\u0142asne \u017cycie i nie zmarnowa\u0107 go, gdy ka\u017cdego dnia przecieka nam przez palce.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201eKryzys wieku \u015bredniego\u201d. Najkr\u00f3tsze opowiadanie w cyklu, a wywo\u0142uje niema\u0142e przera\u017cenie. Wnikni\u0119cie w czyj\u015b sen bywa realne i ju\u017c sam ten fakt wywo\u0142uje ciarki. Somnambulizm jest tajemnicz\u0105 przypad\u0142o\u015bci\u0105 i mo\u017ce prowadzi\u0107 do nieprzewidzianych zdarze\u0144.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Sumienie w roli g\u0142\u00f3wnej pojawia si\u0119 w opowiadaniu \u201eRowerzysta\u201d. S\u0119dzia Jacek Horodecki, przypadkiem widzi, jak rowerzysta l\u0105duje w rowie. Czy to na pewno przypadek? Refleksje przychodz\u0105 zbyt p\u00f3\u017ano. Nie spos\u00f3b poj\u0105\u0107, jak niewinne zachowania w ruchu drogowym mog\u0105 wp\u0142yn\u0105\u0107 na \u017cycie wielu ludzi. Czy sumienie podpowie rozwi\u0105zanie?<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201eNika\u201d. To opowiadanie mog\u0142abym opisywa\u0107 bez ko\u0144ca. Nie chc\u0119 jednak psu\u0107 czytelniczej satysfakcji, bo \u201eNika\u201d to preludium do powie\u015bci \u201eJedna krew\u201d. Motyw wampiryczny to jedno, a drugie to fakty historyczne. Autor nawi\u0105zuje do akcji H-T, podczas kt\u00f3rej szereg ludzi z powiat\u00f3w hrubieszowskiego i tomaszowskiego zosta\u0142o przesiedlonych w Bieszczady. Wierzenia ludowe i groza, wynikaj\u0105ca z wiary w wampiry, miesza si\u0119 tu z bezsilno\u015bci\u0105 i trwog\u0105 po odebraniu \u017cyznych ziem i dotychczasowego dobytku. Jak wiele mo\u017ce znie\u015b\u0107 cz\u0142owiek po systemowej traumie?<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

A na koniec – \u201ePierwsza z kolei\u201d. Podr\u00f3\u017ce kolej\u0105 to ciekawe do\u015bwiadczenie. Poznajemy nowych ludzi, gaw\u0119dzimy z nimi, a czasem wchodzimy w bli\u017csze relacje. \u201ePierwsza z kolei\u201d to rzecz o obsesji i wyolbrzymionych emocjach, kt\u00f3re mog\u0105 towarzyszy\u0107 ka\u017cdemu napotkanemu cz\u0142owiekowi. Szymon i Hania. Przypadkowi wsp\u00f3\u0142pasa\u017cerowie w przedziale poci\u0105gu. Ka\u017cde z nich ma swoje \u017cycie, plany, marzenia. Pojawia si\u0119 jednak irytacja, kt\u00f3ra osi\u0105ga granice wytrzyma\u0142o\u015bci, a w konsekwencji prowadzi do dramatu. Nie do uwierzenia, co wydarzy\u0142o si\u0119 w tym poci\u0105gu. Brawo dla Autora za tak doskona\u0142e zbudowanie napi\u0119cia. Czapki z g\u0142\u00f3w!<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Groza to domena Stefana Dardy. Nie b\u0105d\u017amy jednak schematyczni, bo groza w dardowskim<\/em> wydaniu to przede wszystkim gra na emocjach, wnikni\u0119cie w ludzk\u0105 psychik\u0119 i analiza niecodziennych zachowa\u0144. To nie tylko nieuzasadniony strach przed demonami czy duszami zmar\u0142ych, ale r\u00f3wnie\u017c pod\u015bwiadomy l\u0119k przed tym, co mo\u017ce kry\u0107 si\u0119 w zakamarkach psychiki. Czytelnik chcia\u0142by pokusi\u0107 si\u0119 o ocen\u0119 bohater\u00f3w, ale bilans zwykle wychodzi na zero, bo ten \u201ez\u0142y\u201d nie do ko\u0144ca jest taki z\u0142y, a ten \u201edobry\u201d miewa wiele za uszami. \u017bycie bywa nieprzewidywalne.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Opowiadania w tym zbiorze s\u0105 r\u00f3\u017cne, ale maj\u0105 wsp\u00f3lny mianownik: dotykaj\u0105 g\u0142\u0119bi psychiki ludzkiej i graj\u0105 na emocjach w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b. Narracja prowadzona w gaw\u0119dziarskim stylu doskonale buduje napi\u0119cie. Niech nie zmyli Was brak po\u015bpiechu i mn\u00f3stwo przemy\u015ble\u0144 bohatera, bo w\u0142a\u015bnie w tym tkwi klucz do prawdziwych chwil grozy i niepokoju czaj\u0105cego si\u0119 tu\u017c za plecami. Akcja toczy si\u0119 naturalnym rytmem, a portrety postaci zbudowane s\u0105 na tyle sugestywnie, \u017ce czytelnik mimowolnie stoi tu\u017c obok nich. Sztuk\u0105 jest wplatanie \u017cyciowych obserwacji w fabu\u0142\u0119 z pogranicza fantastyki i nadawanie jej znaczenie, kt\u00f3re samoczynnie trafia do czytelnika, zmusza go do my\u015blenia, nie pozwala o sobie zapomnie\u0107, zmienia go. Autor \u017congluje napi\u0119ciem jak wytrawny kuglarz.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Macie odwag\u0119 wej\u015b\u0107 do tego \u015bwiata, w kt\u00f3rym zmienia si\u0119 wyobra\u017cenie o strachu? Darda potrafi podda\u0107 czytelnika mieszanym uczuciom, mi\u0119dzy kt\u00f3rymi jest absolutna r\u00f3wnowaga. Strach nie ma tu wielkich oczu, ale przera\u017ca psychologicznym wymiarem. Odkrywanie g\u0142\u0119bi, kt\u00f3ra skrywa si\u0119 pod zas\u0142on\u0105 liter, jest wkroczeniem na drog\u0119 tajemnicy. \u015awiat Dardy, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej, w ko\u0144cu wchodzi do naszej codzienno\u015bci. Wyzbywa z oboj\u0119tno\u015bci, wszechobecnej sztampy i zara\u017aliwego braku my\u015blenia. Warto wej\u015b\u0107 w klimat, kt\u00f3ry zmienia dotychczasowe wyobra\u017cenia. Tylko uwa\u017caj! Dardyzm<\/em> wci\u0105ga! Kto nie posmakuje, ten nie zrozumie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Aneta Kwa\u015bniewska, Ksi\u0105\u017cki w eterze<\/p>\n

Oprawa: mi\u0119kka ze skrzyde\u0142kami
Liczba stron: 336
ISBN: 978-83-8382-080-4
Premiera: 27 listopada 2024<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"